воскресенье, 24 мая 2015 г.

Ачакку артык чюйю эм бешик

Ачакку и карачайбалкарская люлька
Ачаккуну артыкъ чюйю- Ачаккуну артыкъ чюйюча

Энди къуру орусча джазыб турмай ана тилибизде, алан тилибизде, къарачайбалкар тилибизде да джазыб башлайым.
Ана тилими сюйеме, сыйлайма эм багъалатама. Орус тилде бизни сюймегенлеге джууаб джазаргъа керек болуб аны ючюн джазама. Ансы уа мен кеси тилибизде 2010дж тарих китаб джазыб да басмалагъанма
Китабдан алгъа, 2002-2006 джыллада Россияда биринчи болуб, къарачабалкар тилде сайт этиб да басмалагъанма.
Бюгюн а ана тилибизде бу сайтда биринчи хапарымы башлайым. Хапар да меники тюйюлдю. 20-25 джылны алгъа китабда окъугъанма- эсимде къалыб айтама. Хапарым да а айтылгъан аксакалыбызны Ёзденлени Абугалийни хапарыды. Тилибизни байлыгъын кёргюзтген хапарды. "Ачаккуну артыкъ чюйю" "Ачаккуну артыкъ чюйюча" деген джангы сёз бла джангы магъана келгенин билдирген хапарды. Аны ючюн болур Абугалийни хапары эсимде къалгъанды.

къарачай-малкъар тарих, къарачайбалкар бешик
къарачайбалкар бешик
Эртде эртде Карачайда бешик усталаны эм устасы джашагъанды. Аны аты Ачакку болгъанды. Ачакку уллу уста болгъаны ючюн анга хар джерден келиб кёб адам бешик этдиргендиле.
Ачаккугъа бир кюн бир къатын келиб  бешик керек болгъанын билдириб кетгенди. Сора талай кюнден бешикни алыргъа къайтханды. 
Келгенди да сора бешикни алыб къараса, бешикде темир чюй урулгъан кёрмегенди... Ачаккуну уа усталыгъы алай уллу болгъанды - темир чюй урмагъанлай къаты деменгили бешикле этгенди. Сора къайгъылы къатын Ачаккудан"Чюй урмагъанлай бешик этерге боламыды? Буну чюйлери къайдады?" деб даулагъанды. 
карачайбалкарская история
Мен да , сабийлерим да быллай бешикде ёсгенбиз!
Хар бирибиз да!
Сонгра Ачакку ангылатыб кюрешгенди "Хар кимге да былай этеме. Иги къаты бешикди, адамла джаратыб хайырланадыла"... Къатын  Ачаккугъа тынгламагъанды.
Сора болмагъанында, Ачакку бешикни бир джанына бир уллу темир чюйню бираз кирдириб ургъанды. Ол чюй да бир джанына чыгъыб тургъанлай бешикни къатынга бергенди.
Къатын анга разы болуб- бешикни алыб кетгенди. Ол ишлен сора Къарачайда эм Малкъарда джангы сёз, джангы англам къуралгъанды "Ачаккуну артыкъ чюйю", "Ачаккуну артыкъ чюйюча". Бу айтыуну магъанасы - керексиз зат, магъанасы болмагъан зат, орну болмагъан зат. Адамны терс, керексиз ишине да былай айтханлары болгъанды.
карачаевская люлька, карачаево-балкарская история
Абугалийни хапарын окъугъунчу да мен бу  "Ачаккуну артыкъ чюйю", "Ачаккуну артыкъ чюйюча" деген айтыуну кёб эшите тургъанма. 

(Ачыкълама- фотоланы уллу ёлчемде кёрюрге излеген фотогъа басыб слайд-шоу этиб къараргъа боллуксуз)